Disc Management

 Günümüzde sistem yöneticilerini en çok yoran konulardan biri de disk yönetimi işlemleridir.Kullanıcıların yanlış yaptığı işlemler, bazı sistem yöneticilerinin bilgisizliği firmalara para, zaman ve itibar kaybı olarak geri dönmektedir. Peki iyi bir sistemde seçilen disk tercihleri nasıl olmalı,nasıl bir yapı kurulmalı. Şimdi bu konularla ilgili az da olsa elimden geldiğince bilgi vermeye çalışacağım.

Bilgisayarınıza yeni bir diskin eklenmesi “Hot Swapping” özelliğini destekleyip desteklemediğine göre değişir. Hot Swapping özelliği bilgisayarınız açıkken yeni bir sabit disk ekleme işlemidir. Çoğu masaüstü bilgisayar bunu desteklemez. Bilgisayarınız hot swapping özelliğini desteklemiyorsa bilgisayar kapatılıp yeni disk eklenir. Bilgisayarımız hot swapping özelliğini destekliyorsa sürücü yerleştirilip disk yönetimi konsolundan “Action” tabından “Rescan Disk” seçilir. Disk Yönetim konsolunda diski görebilirsiniz.

Makinanızdaki diskleri yönetmek için birkaç tane araca sahipsiniz.Bunlardan bir tanesi mouse yardımıyla kullandığınız Disk Management aracı, Disk Management aracına ulaşmak için “Çalıştır” bölümüne “diskmgmt.msc” yazarak ulaşabilirsiniz. Windows işletim sistemlerinde Disk Management yardımcı programına komut satırından “diskpart” yazarak ta ulaşabilirsiniz. Disk Management programını kullanarak var olan disklerinizi, disk tiplerinizi(basic,dynamic), disklerinizin durumlarını, diskleriniz üzerindeki gerekli işlemleri gerçekleştirebilirsiniz. Şimdi sizlere disklere veri yazma yapısının belirlenmesini sağlayan sistemlerden bahsedeceğim.

MBR: Eğer diskinizi basic olarak kullanıyorsanız ve bu yapıda MBR’ı seçmişseniz yaratacağınız tek bir partition boyutu maximum 2 TB olmalıdır.MBR içerisinde en fazla dört adet partition oluşturabilirsiniz.

GPT: Eğer diskinizi basic olarak kullanıyorsanız ve bu yapıda GPT’yi seçmişseniz disk içerisinde 128 adet  ( yaklaşık olarak 18 ExaByte) partition oluşturabilirsiniz.

GPT ‘den MBR’ye yada tam tersi MBR’den GPT’ye geçmek istiyorsanız tüm bölümleri silip öyle convert işlemini yapabilirsiniz.Ben burada disk işlemlerimi gerçekleştirmek üzere sanal makinama üç adet disk ekliyorum. Diskleri ekledikten sonra Disk Management ekranında size disk yapısının MBR’mı yoksa GPT’mi olacağına yönelik soru sorulmaktadır.

GPT seçtiğiniz diskinizi daha sonra MBR’a çevirebilirsiniz. Diskin üzerine sağ tıklayıp “Convert to MBR Disk” demeniz yeterli olacaktır.

Var olan diskler basic yapıda başlatılacaktır. Basic yapısının içerisinde oluşturulacak disk alanları “Partition” adıyla isimlendirilir. Diskler başlatıldıktan sonra “Dynamic Disc” yapısına da çevrilebilir. Dynamic Disc yapısındaki disk alanları “volume” diye adlandırılır.

Basic Disc: En fazla dört bölümü destekleyecek yapıya sahiptir. Eğer üç partition oluşturulup 4. Partition oluşturulmak istenirse 4.partition extended olarak oluşturulur.

Dynamic Disc: Bu yapıda partition’ın yerini volume almaktadır. Partition sınırlandırılması yoktur.Dinamik diskler Windows 2000, Windows Vista, Windows XP, Windows Server 2003 tarafından desteklenir. (Striped Volume, Spanned Volume, Mirrored Volume, RAID Volume)

Windows 7 ve Windows Server 2008 işletim sistemlerinde dinamik disk uygulamalarında disklerinizi dinamik diske çevirmeden işlemlerinizi rahatça yapabilirsiniz.Fakat bu uygulamaları diğer işletim sistemlerinde yapabilmek için öncelikle diskler arası convert işlemlerini gerçekleştirmelisiniz.

Simple Volume:  Bir dinamik disk üzerinde bölüm oluşturmak için kullanılır. Bütün volume’unuzu tutmak için diskinizde yeterli boşluk olduğunda kullanılır.

Şimdi  disk üzerinde partition oluşturma işlemini gerçekleştirelim.Windows 7’de partition’lara volume denilmektedir. Diskin üzerine sağ tıklayıp “New Simple Volume” seçeneğini seçelim.

Gelen karşılama ekranını “Next” ile geçiyoruz.

Aşağıdaki pencerede diskin toplam alanına yönelik bilgi verilmektedir. Ben burada 1000 MB’lık bir volume oluşturacağım.

Bu ekranda sürücü harfinizi belirliyorsunuz. Diğer seçenekleri daha sonra ayrıntılı olarak ele alacağımızdan şimdilik sadece sürücü harfini belirleyip “Next” ile devam edelim.

Bu ekranda partitionun hangi dosya sistemi ile oluşturacağımızı belirliyoruz. Biz burada “NTFS” i seçip “Next” ile ilerliyoruz.

Oluşan Simple Volume aşağıdaki pencerede şekildeki gibi gözükmektedir.

Simple Volume oluşturduktan sonra size kısaca bir anekotton bahsedeceğim.Partition’lar üzerinde “Active Partition” denen bir özellik mevcuttur. Active Partition bilgisayarınızda power butonuna bastığınızda makina açılmak için disk üzerinde aktif partition’ı arar. Eğer aktif partition bir şekilde silinirse yada zarar görürse makine kendini boot edemez.Makinenin açılabilmesi için mutlaka bir tane aktif partition olmalıdır. Bir partition ‘ı aktif partition olabilmesi için öncelikle primary partition olmalıdır.

Mount Volume: Klasörleri partitionlara bağlama işlemine mount volume denir.Peki neden mount volume işlemini yaparsınız? Bazı programlar kullandıkları folder’ları değiştirmenize izin vermez. Bu tür durumlarda yeni diskiniz üzerinde klasörlerinizi partition’lara bağlayıp işlemlerinize devam edebilirsiniz.Burada dikkat edilecek en önemli nokta dolu olan klasörü mount edemezsiniz.Şimdi mount işlemini gerçekleştirelim.Yapılandırılmamış olan bir diskimiz üzerinde sağ tıklayıp “New Simple Volume” seçeneğini seçerek bir volume oluşturalım.Kapasite için gerekli boyutu belirledikten sonra sürücü ismi belirleyip mount edeceğiniz klasörün yolunu gösterelim.

Oluşturduğunuz sürücü Bilgisayarım ekranında gözükmemektedir.Görünmesini isterseniz bir sürücü harfi ile eşleştirerek sürücünün görüntülenmesini sağlayabilirsiniz.Mount edilen klasörde disk ikonu ile belirlediğimiz kapasitede bir partition oluşturduk.

Striped Volume: Veriyi iki veya daha fazla dinamik sürücü arasında eşit seritler halinde paylaştırmayı sağlar.Striped Volume üzerindeki şerit arızalandığında striped setteki verilere ulaşılamaz.Tipik olarak sistem yöneticileri birkaç fiziksel sürücüde sahip oldukları alanı tek bir mantıksal sürücüde tutmak istediklerinde striped volume kullanırlar. Şimdi Striped Volume yapımızı oluşturalım.Disklerimizin herhangi birinin üzerine gidip sağ tıklayıp “New Striped Volume” seçeneğini seçelim.

Gelen Karşılama ekranını Next ile geçelim.Bu ekranda sizden sisteme dahil etmek istediğiniz diskleri belirlemeniz isteniyor. Striped Volume yapısını kullanabilmeniz için en az iki diske ihtiyacınız vardır.Ben burada üç diskli bir yapı kuracağım.

Yukarıdaki penceredeki  gibi eklemek istediğiniz diskleri “Add” butonunu kullanarak seçebilirsiniz.Oluşturacağınız diskinizin boyutunu diğer disklerinizin boş alanlarından belirleyebilirsiniz.Gördüğünüz  gibi tüm disklerinizdeki alanları eşit bir şekilde paylaştırılıyor.Bu ekranda sürücü harfini belirleyip Next butonu ile ilerleyelim.

Karşımıza gelen ekranda dosya sistemini, etiketini, hızlı bir şekilde biçimlendirilip biçimlendirilmeyeceğini veya sıkıştırma olup olmayacağını belirleyebilirsiniz.Next butonunu kullanarak ilerleyelim.

Finish butonunu kullanarak işlemimizi sonlandıralım. Karşımıza gelen ekranda oluşturduğumuz diskin yapısının basic bir disk olduğunu striped volume oluşturmak için disk yapısının dinamik bir yapıda olması gerektiğini söylüyor.

Yes butonuna basarak diskinizin convert işleminizi gerçekleştirebilirsiniz.Diskler arası convert işlemine daha sonra ayrıntılı bir şekilde değineceğiz. Aşağıdaki pencerede oluşan Striped Volume yapısını görebilirsiniz.

Striped Volume yapısında kullanım şekli Spanned Volume yapısından tamamen farklıdır.Veriyi yazarken veriyi üç parçaya böler.Aynı dosya için aynı anda üç diski de kullanır.

Spanned Volume: Span kelimesinden de anlaşılabileceği gibi genişleyen bir disk yapısıdır. İki veya daha fazla dinamik diskin boş alanlarını birleştirilerek oluşur. Spanned Volume’lerde veriler sıralı olarak yazılır. Bir fiziksel sürücü dolduktan sonra sıradaki fiziksel sürücüye geçer. Volume’deki boş alan bittiği zaman dinamik olarak başka bir sürücüden boş alanı uzatarak kullanabilirsiniz. Striped Volume’de olduğu gibi disklerden biri arızalandığında veriler kurtarılamaz.  Şimdi Spanned Volume yapımızı oluşturalım.Disklerimizin herhangi birinin üzerine gidip sağ tıklayıp “New Spanned Volume” seçeneğini seçelim.

Karşılaşma ekranını Next ile geçelim. Bu ekranda spanned volume oluşturmak istediğiniz diskleri ve disklerden belirleyeceğiniz alanları gösterebilirsiniz.Ben burada birinci diskimden 300 MB, ikinci diskimden 400 MB, üçüncü diskimden 500 MB’lık alanlar belirleyip Next butonunu kullanarak ilerliyorum.

Karşımıza gelen ekranda oluşturacağımız volume’un dosya sistemini, etiketini, sıkıştırıp sıkıştırılmayacağını veya hızlı bir şekilde formatlanıp formatlanmayacağını belirleyebilirsiniz.

Aşağıdaki pencerede sahip olduğumuz üç disk üzerindeki alanlardan belirleyerek oluşturduğumuz Spanned Volume yapısını görebilirsiniz.

Mirrored Volume: En az ve en fazla iki disk kullanılarak oluşturulan bir disk yapısıdır.Bu yapı ile disklerin birbirine aynalı olarak çalıştırılması sağlanarak verilerin yedekli olarak çalışması sağlanır.Dosyaların yedekli olarak çalışmasını sağlayarak performans açısından ise bir düşüklük söz konusudur.Şimdi bir mirrored volume oluşturalım.Disklerimizden birine sağ tıklayarak “New Mirrored Volume” seçeneğini seçelim.

Karşılama ekranını Next ile geçtikten sonra karşımıza gelen ekranda Mirrored Volume için kullanılacak olan disklerinizi belirleyebilirsiniz.Sizinde gördüğünüz gibi seçtiğiniz iki diskin add butonu yardımıyla ayırdığınızda Add butonunun pasif hale geldiğini görebilirsiniz.Ben burada iki diskten toplam olarak 1000 MB yer belirliyorum.

Daha sonra sırası ile oluşturacağımız partition’ın sürücü ismini belirliyoruz. Format Volume penceresinde diskimiz için etiketini, dosya  sistemini, formatın hızlı atılmasını, sıkıştırma özelliğinin aktif olup olmamasını belirleyebilirsiniz.İşlemlerimizi tamamladıktan sonra oluşan Mirrored Volume yapımızı görebilirsiniz.

Disklerimiz üzerinde volume’lerimizi oluşturduk. Peki ya oluşturduğumuz volumelerin üzerinde bulunan disklerimizden biri zarar görürse Simple Volume, Striped Volume, Spanned Volume’lere ulaşılamaz. Fakat Mirrored Volume’lara hala ulaşılabildiği göreblirsiniz. Peki Mirrored Volume’leri nasıl düzeltebiliriz.

Hemen işlemimize başlayalım. Zarar gören diskteki Mirrored Volume’un üzerine sağ tıklayıp “Remove Mirror” seçeneği seçilir.Karşımıza gelen ekranda size hangi parçasını çıkarmak istediğinizi soruyor.

Bozuk olan tarafı remove edelim. Remove edilen volume “Simple Volume” halini alır. Simple Volume üzerine sağ tıklayıp “Add Mirror” seçeneği seçilirse bunun size hangi disk üzerinde kopyasını koymak isteyeceğinizi soruyor. Diski seçip “Add Mirror” butonu ile ilerleyelim.

Mirrored Volume olarak oluşturduğunuz diski isterseniz tekrar ayırabilirsiniz. Breaked Mirrored Volume seçeneğini kullanarak volume’leri Simple Volume’lara ayırabilirsiniz. Fakat ayırdığınız volume’leri tekrar  mirrored volume olarak bağlayamazsınız.

Şimdiye kadar sizlere Basic Disc ve Dynamic Disc yapısından, Mount Volume işleminin nasıl gerçekleştireleceğinden, Simple Volume, Striped Volume, Spanned Volume ve Mirrored Volume yapısının ne olduğundan ve nasıl oluşturulup kurtarma işleminin nasıl yapılacağından, Active Partition yapısının neden önemli olduğundan bahsettik. Volume’lerimizi oluşturuken sizlere sürekli bir dosya sistemi yapısından bahsettik. Peki nedir bu dosya sistemi ne işe yarar şimdi onu görelim.

Windows Client ve Server işletim sistemlerinde kullanılan belirli dosya sistemleri mevcuttur.

FAT 16: Bu dosya sistemi bütün işletim sistemlerini destekler.Dual boot için kullanılan en elverişli dosya sistemidir.Basit bir dosya sistemi olduğundan güvenlilir değildir.NTFS gibi sıkıştırma ve şifreleme desteğine sahip değildir.Cluster (Küme) boyutu olarak 32 KB alan kullanır.

FAT 32: Daha küçük boyutlardaki kümeleri destekler.FAT 32’de güvenli bir dosya sistemi değildir.Küme boyutunun küçük olması sayesinde FAT32,FAT16’ya göre yüklenen programları daha hızlı yükler.Tek bir dosya boyutu olarak en fazla 4 GB bir veri kopyalanmasına izin verir. Windows 98,Windows ME, Windows 2000, Windows XP,Windows Vista ve Windows Server 2003 işletim sistemleri tarafından desteklenir. FAT 32 512 MB’dan 2 TB’a kadar olan sürücü büyüklüklerini destekler.Cluster boyutu olarak 16 KB alan kullanır.

NTFS: NT’den sonraki işletim sistemlerinin desteklediği dosya sistemidir.Bu dosya sistemi güvenli bir yapıdadır.DOS, Windows 3.1, Windows 95, Windows 98, Windows ME gibi işletim sistemleri tarafından tanınmaz.NTFS bize güvenlik,şifreleme ve sıkıştırma imkanı sağlamaktadır.

Aşağıdaki pencerede FAT32 ile NTFS dosya sistemi arasındaki farkları görebilirsiniz. Sizinde gördüğünüz gibi FAT32 dosya sistemine sahip diskler üzerinde sıkıştırma özelliğinin olmaması,   Security tabının olmaması bunlardan başlıcalarıdır.

Dosya Sistemleri hakkında bilgileri verdikten sonra kısa bir örnekle bunu açıklayalım.Dışarıda dolaşırken bir harici disk gördünüz çok beğendiniz ve aldınız, arkadaşınıza gittiniz sevdiğiniz bir filmi izlediniz. Film çok hoşunuza gitti ve diskinizde depolamak istediniz. Tam kopyalamaya başladınız fakat hata aldınız dosya sistemini kontrol ettiniz dosya sisteminin FAT32 olduğunu fark ettiniz. FAT32 dosya sistemine sahip diskinizin tek bir defada 4 GB ‘dan fazla veri kopyalamadığınızı biliyorsunuz.Peki nasıl bu sorunun üstesinden geleceksiniz.Çözüm gayet basit dosya sistemlerini birbirine convert edeceksiniz.

FAT32 dosya sisteminden NTFS dosya sistemine kolayca geçebilirsiniz. Bunun için komut satırını açıp “convert d: /fs:ntfs” komutunu kullanarak işleminizi kolayca yapabilirsiniz. Burada “d” harfi dosya sistemini değiştirmek istediğim disk olduğu için onu kullandım. Siz hangi diski Convert etmek istiyorsanız onu kullanabilirsiniz. Bu işlemi yaparken Administrator kullanıcısının izinleri kullanılmalıdır.FAT 32’den NTFS’e dönüştürmek isterseniz ve dönüştürme işlemi henüz tamamlanmamış ise Registry üzerinden (Regedit) komutu ile dönüştürme işlemini iptal edebilirsiniz.

Düzenlenmesi gereken anahtar HKEY_LOCAL_MACHINE\System\CurrentControlSet\Control\SessionManager’dır. Autoconv\DosDevices\x:/FS:NTFS olan BootExecute değeri autocheck autochk olarak değiştirilmelidir.FAT 32 dosya sisteminden NTFS dosya sistemine geçerken var olan verilerinizin ve dosyalarınızın yapısı bozulmaz. Fakat NTFS dosya sisteminden FAT32 dosya sistemine geçerken tüm verileriniz formatlanır.

Windows işletim sistemlerinde partitionların ve volume’ların boyutlarını isterseniz büyültebilir yada ufaltabilirsiniz.Disklerimizden birinin üzerine sağ tıklayıp “Shrink Volume” seçeneğini kullanarak volume’un boyutunu küçültebilirsiniz.

Shrink işlemi gerçekleştikten sonra diskin büyüklüğü aşağıdaki gibi gözükmektedir.

Boyutunu küçültüğümüz diski tekrar büyültebilirsiniz. Diskinizin üzerine sağ tıklayıp “Extended Volume” seçeneğini seçerek diskin boyutunu büyültebilirsiniz.

Disklerimiz üzerinde tüm bu işlemleri yaparken diskin içerisindeki dosyalar tamamen korunur. Extended Volume’ler sadece bir tek fiziksel sürücüyü kullandığınızı varsayar. Spanned Volume’lar ise iki veya daha fazla fiziksel sürücü kullandığımızı varsayar.

Bir dinamik diski kendi makinanızda oluşturup başka bir makinaya taşıdığınızda diğer makina diskinizi tanımaz.Bu gibi durumlarda diskin tanınmasını sağlamak için diskin üzerine sağ tıklayıp “Import Foreign Disk” seçeneğini kullanıp diskin tanınmasını sağlayabilirsiniz.

Bazı durumlarda diskinizi bilgisayarınıza bağladığınızda bilgisayarınız diski görmez. Bu durumlarda ilk yapacağınız işlem Disk Management konsolunda diskinizin gözüküp gözükmediğini kontrol etmek olacaktır. Diskiniz konsol üzerinde gözüküyorsa sürücünüze ya harfi yada yolu atanmamıştır. Bir sürücü harfi ve yolu atmayı seçerek kullanıcıların volume’lere ulaşmasını sağlayabilirsiniz.Diskinizi konsol üzerinde görmek için diskin üzerine sağ tıklayıp “Change Drive Letter and Paths” seçeneğini seçebilirsiniz.

Aşağıdaki ekranda da gördüğünüz gibi diskimize artık erişebiliyoruz.

Şimdi NTFS dosya sisteminin kullanıcılara getirdiği güzel bir özellikten sizlere bahsedeceğim. Kota uygulaması peki nedir bu kota ne işe yarar?

Bu uygulama ile partitionlar üzerinde kim ne kadar yer kaplasın ne kadar boş alana sahip olsun gibi kurallar belirleyebilirsiniz. Örneğin ufak bir örnekle bunu açıklayalım. Disk 1 üzerinde 500 MB alan belirliyorum. Diskin üzerine sağ tıklayıp “Quota” ayarlarını yapılandıralım.

Yukarıdaki pencerede ilk olarak “Enable quota management” seçeneği aktif edilmelidir. Alt tarafında bulunan “Deny disk space to users exceeding quota limit” seçeneğini seçerseniz kotasını geçen kullanıcılar işlemine devam edemeyecekler. Bu kutu işaretlenmezse  kullanıcılar kendilerine verilen kota limitlerini geçsede işlemlerine devam edeceklerdir. Yetkili olan kullanıcılar sadece bu işlemleri takip etmelerini sağlayacaklar.Biz burada kullanıcıların kendilerine verilen limitlerini geçerseler işlemlerini devam ettirmemelerini sağlayacağız.

Limit disk space to seçeneğini kullanarak kullanıcıya verilecek olan kota boyutunu belirliyoruz.Set warning level to seçeneğini kullanarak ise kullanıcının kendisine verilen kotasının sınıra yaklaştığını söylemektedir.

Şimdi daha önceden yarattığımız bir kullanıcı ile kota uygulamasını gerçekleştirelim.Aşağıdaki pencerede de görüldüğü gibi kullanıcı 100 MB’dan fazla dosyaları diske kopyalamamaktadır.Burada yaptığınız ayarlamaların tüm kullanıcıları etkilediğini unutmamalısınız.

Son olarak o partition üzerinde hangi kullanıcının ne kadar dosyası var bu gibi işlemlerin raporunu alabilirsiniz.Bu tür işlemler için “Quota Entries” butonunu kullanabilirsiniz. Bu bölümde kullanıcı bazlı olarak kota işlemlerini gerçekleştirebilirsiniz.

Bu bölümde yaptığınız quota ayarlarını bir dosyaya export edip götürmek istediğiniz yere ayarlarınızı taşıyabilir ve işlemlerinizi kolayca devam ettirebilirsiniz.

Şimdiye kadar tüm işlemlerimizi grafiksel arayüz  kullanarak gerçekleştirdik. Disk yönetim işlemlerinizi komut satırından gerçekleştirmek için aşağıdaki linkteki videodan yararlanabilirsiniz.

Yararlı olması Dileğiyle….

Reklamlar

One response to “Disc Management

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s